Bugün ne kadar kömür kullandın?

Seçtiğin her cihazın tahmini elektrik tüketimini (kWh) bulup, Türkiye'de 2025'te her kilovatsaat için yakılan ortalama kömürle çarpıyoruz. Böylece elektrik tüketiminin, Türkiye'nin kömüre dayalı enerji sistemindeki karşılığını yaklaşık olarak görebiliyoruz.

Kömür karşılığı (g) = Elektrik tüketimi (kWh) × 259 g/kWh

Bu hesap, kullandığın cihazın doğrudan bir termik santralden elektrik aldığı veya senin tüketimin kadar kömürün ayrıca yakıldığı anlamına gelmemekle beraber, elektrik üretim sisteminin yıllık ortalama kömür bağımlılığını görünür kılar.

Kullandığımız 2025 verileri: termik santrallerde 62,5 milyon ton linyit ve 30,1 milyon ton taş kömürü, ithal kömür ve asfaltit yakıldı; bütün kaynaklardan 356,9 milyar kWh elektrik üretildi. Bu, kWh başına 181 g yerli ve 78 g ithal kömür demek. İthal kömürün maliyeti için 2025 ortalaması olan tonu 94 dolar fiyatını kullanıyoruz. Kaynak: TEİAŞ, Genel Yıllık İşletme Neticesi 2025.

TEİAŞ'ın 2025 yılı verilerine göre hesaplamada kullanılan termik santral kömür tüketimi toplamı 92,6 milyon ton, toplam elektrik üretimi ise 356,9 milyar kWh'dir. Bu iki değerin birbirine bölünmesiyle üretilen her kWh başına yaklaşık 259 gramlık ulusal ortalama elde ediliyor.

Bu değer, belirli bir saatte veya belirli bir santralde 1 kWh elektrik üretmek için tam olarak 259 gram kömür yakıldığı anlamına gelmemekle birlikte; kömür tüketiminin toplam elektrik üretimine dağıtılmasıyla elde edilmiş bir yıllık ortalamayı ortaya koyar.

Bu hesap bir tahmindir. Amacımız her cihazın kömür tüketimini kesin olarak ölçmek değil, elektrik üretiminde kömürün ne kadar yer tuttuğunu görünür kılmak.

Bilmen gerekenler:

• Cihaz tüketimleri tipik değerlerdir. Model, program ve dış sıcaklığa göre artı eksi %30 değişebilir.
• 259 g, Türkiye'nin yıllık ortalamasıdır. Öğle saatlerinde güneş daha çok üretir, akşam puantında kömürün payı yükselir.
• Şebeke kayıpları dahil değildir; prize ulaşan her kilovatsaat için yakılan kömür biraz daha fazladır. Öte yandan TEİAŞ verisi, bazı santrallerde ısı üretimi için yakılan kömürü de içerir. İki etki birbirini kısmen dengeler.

Elektrik şebekede karışır; prizine gelen elektriği hangi santralin ürettiğini ayırmak mümkün değil. Yeşil tarife ya da çatı güneşi kullanıyorsan senin payın daha düşük olabilir. Yine de şebekedeki kömürün azalması hepimizin ortak meselesi.

Hayır. Elektrik tüketmek, kömürden elektrik üretme kararının sorumluluğunu bireylere yüklemez. Elektriğin hangi kaynaklardan üretileceği; enerji politikaları, kamu yatırımları, şirketlerin üretim tercihleri ve düzenleyici kararlarla belirlenir. Bu kararları alanlarla elektriği kullananların sorumluluğu aynı değildir.

Ancak bu, "Sorumluluk bende değil" diyerek bu meselenin dışında kalabileceğimiz anlamına da gelmez çünkü kömürden çıkış, sadece enerji üretim sisteminin değişmesine indirgenemez. Ki bu da ancak değişimi talep eden ve savunan insanlarla mümkün olabilir.

Elektrik tüketiminde verimliliği gözetmek ve gereksiz tüketimi azaltmak işe yarar. Ancak asıl değişim, enerji üretim sisteminin kömürden çıkmasıyla mümkündür. Bunun için bireysel adımlarımızı ortak talepler ve toplumsal mücadele ile birleştirebiliriz:

• Elektriği nasıl ve ne kadar tükettiğimizi sorgulayabiliriz.
• Kömürün doğaya, sağlığa ve yaşam alanlarına etkilerini araştırabiliriz.
• Öğrendiklerimizi çevremizle paylaşarak kömürün görünmeyen etkilerini konuşulur hale getirebiliriz.
• Termik santrallerden etkilenen topluluklarla ve bu etkilerle mücadele eden örgütlerle dayanışabiliriz.
• Yerel yönetimlerden ve merkezi karar alıcılardan kömürden çıkış için somut takvimler ve adil dönüşüm politikaları talep edebiliriz.
• Kömürden çıkış mücadelesine katılabilir, bu hesabı paylaşarak daha fazla kişinin konuyu sorgulamasına katkıda bulunabiliriz.

Bireysel adımlar tek başına kömürlü enerji sistemini değiştirmeye yetmez. Ancak farkındalığımızı, taleplerimizi ve dayanışmamızı bir araya getirerek ortak mücadeleyi büyütebiliriz. Kömürden çıkışın yolu, bu dönüşümü birlikte talep etmek ve birlikte hayata geçirmekten geçiyor.

Hayır. Kömürden çıkmak elbette ki elektrik üretimini durdurmak anlamına gelmiyor. Güneş ve rüzgarın payını artırmak, enerji verimliliğini geliştirmek, gereksiz tüketimi azaltmak, enerji depolama ve şebeke altyapısını güçlendirmek bu dönüşümün parçaları.

Önemli olan kömürün yerine başka varlıklar koyarken; doğayı, yaşam alanlarını ve toplumsal ihtiyaçları gözeten, herkesin enerjiye erişebildiği bir enerji sistemini birlikte kurmak. “Kömür, petrol artık yeter; güneş, rüzgar bize yeter!”